.
Τα «Διονυσιακά» ή «Διονυσιακών βιβλία με΄» (με΄= 45) είναι ελληνικό επικό ποίημα του Νόννου του Πανοπολίτη. Αποτελείται από 21.000 στίχους σε 48 βιβλία. Περιγράφει την ζωή και τον θρίαμβο του θεού Διονύσου, και κυρίως την εκστρατεία του στην Εγκύς Ανατολή και στις Ινδίες. Οι σκηνές που περιγράφονται εκτυλίσσονται σε όλα τα τότε γνωστά μέρη της Γης.
Ιστορική αναδρομή
Το κείμενο έχει σωθεί ολόκληρο σε ένα μόνο αντίγραφο, το Codex Laurentianus 32.16 που κατασκευάστηκε το 1280 περίπου και αγοράστηκε το 1423 από τον Ιταλό λόγιο και βιβλιοσυλλέκτη Φραγκίσκο Φίλελφο. Η πατρότητα του αρχικού κειμένου ήταν άγνωστη μέχρι τον 15ο και 16ο αιώνα, όταν ο Άντζελο Πολιτζιάνο το 1489 και ο Γκέρχαρντ Φάλκενμπουργκ το 1569 ταξινόμησαν το έπος στα έργα του Νόννου, σύμφωνα με τις πληροφορίες που έδινε ο Αγαθίας στις Ιστορίες, 4.23. Η πατρότητα διαβεβαιώθηκε τελικά το 1907, όταν διασταυρώθηκε και με τον Πάπυρο του Βερολίνου 10567. Το 1569 τυπώθηκε για πρώτη φορά στην Αμβέρσα με εκδότη τον Γκέρχαρντ Φάλκενμπουργκ, σε κείμενο ενός αντίγραφου που είχε χαρίσει ο Ιωάννης Σαμπόκι (János Zsámboky) στον Μητροπολίτη Μονεμβασίας Αρσένιο. Ένα άλλο χειρόγραφο καταγράφτηκε το 1444 από τον Κυριακό Αγκωνίτη στη βιβλιοθήκη του Αγίου Όρους, και το οποίο σήμερα έχει χαθεί.
Περιεχόμενο
Το έργο χωρίζεται σε 48 βιβλία που περιέχουν συνολικά 25.000 εξάμετρους στοίχους. Πρόκειται για το εκτενέστερο έπος της αρχαίας λογοτεχνίας. Αρχίζει με την εξιστόρηση του μύθου της αρπαγής της Ευρώπης, την μάχη του Δία με τον Τυφώνα και την μυθολογία της Βοιωτίας. Στο όγδοο βιβλίο εξιστορείται η γέννηση του Διονύσου, η οποία ακολουθείται από την νεότητα του θεού, η οποία καταλαμβάνει από το 13 μέχρι το 24ο βιβλίο. Ακολουθεί η εκστρατεία του στην Ινδία μέχρι και το 40ό βιβλίο, και τελειώνει με την επιστροφή του στην Ευρώπη.
Επίκληση της Μούσας· Απαγωγή της Ευρώπης. Ο Κάδμος αναζητεί την αδελφή του και συμμαχεί με τον Δία εναντίον του Τυφώνα.
Ο Κάδμος μεταμφιεσμένος ως βοσκός αποκοιμίζει τον Τυφώνα με τους ήχους της φλογέρας του. Ο Δίας επανακτά τους κεραυνούς του που του είχε κλέψει ο Τυφώνας. Ήτα του Τυφώνα και καταποντισμός του κάτω από την Αίτνα. Οι πρόσφυγες θεοί επιστρέφουν στον Όλυμπο.
Ο Κάδμος περιπλανάται αναζητώντας την αδελφή του και φτάνει στην Σαμοθράκη. Εκεί η Αρμονία, θυγατέρα του Άρη και της Αφροδίτης εκπαιδεύεται από τις Πλειάδες. Γάμος του Κάδμου με την Αρμονία.
Ο Κάδμος με την Αρμονία εγκαθίσταται στην Ελλάδα και διδάσκει στους Έλληνες το αλφάβητο και την Αστρολογία. Μετά από χρησμό στο Μαντείο των Δελφών σκοτώνει τον Δράκο και σπέρνει τα δόντια του, από τα οποία γεννιούνται οι Σπαρτοί.
Ο Κάδμος και πέντε Σπάρτοι ιδρύουν τη Θήβα. Στην τελετή των γάμων του Κάδμου και της Αρμονίας παρευρίσκονται όλοι οι θεοί του Ολύμπου. Γάμος της θυγατέρας του, Αυτονόης με τον Αρισταίο. Ο γιος τους, Ακραίος μεταμορφώνεται από την Άρτεμη σε ελάφι και γίνεται θήραμα των ίδιων του των σκυλιών. Η Ινώ παντρεύεται τον Αθάμα. Αρχή της εξιστόρησης της γέννησης του Βάκχου Ζαγρέα, στην οποία η Περσεφόνη παρευρίσκεται με μορφή δράκου.
Η Δήμητρα καλεί τον Τιτάνα Αστραίο να της διαβάσει τα άστρα. Ο Αστραίος προειδοποιεί την Δήμητρα, ότι κάτι κακό πρόκειται να συμβεί στην Περσεφόνη. Η Δήμητρα για να την προφυλάξει, κλείνει την Περσεφόνη σε μια σπηλιά που έχει για φύλακα δράκοντες. Ο Δίας όμως υπερνικάει τους δράκοντες και σμίγει με την Περσεφόνη. Από την ένωση αυτή θα γεννηθεί ο Βάκχος Ζαγρεύς, ο οποίος λίγο μετά θα βρει βάναυσο θάνατο από έναν Τιτάνα. Ο Δίας έξαλλος από θυμό προκαλεί κατακλυσμό για να εκδικηθεί τον θάνατο του παιδιού του.
Ο Αιώνας συμβουλεύει τον Δία να γεννήσει έναν δεύτερο Βάκχο, τον Διόνυσο. Με την βοήθεια του βέλους του Έρωτα ο Δίας μεταμορφωμένος σε αετό πλησιάζει την λουόμενη Σεμέλη, επίσης θυγατέρα του Κάδμου.
Η αποθέωση της Σεμέλης. Πίνακας του Αντουάν Καρόν, 1585)
Ο Φθόνος σπέρνει ζιζάνια στην Ήρα και Αθηνά, που ορκίζονται εκδίκηση για την μοιχεία του Δία. Η Αθηνά μεταμορφώνεται στην γριά μαμή του Κάδμου και εμφυτεύει στην Σεμέλη τον πόθο να δει τον Δία με όλη του την μεγαλοπρέπεια. Ο Δίας εκπληρώνοντας την επιθυμία της Σεμέλης εμφανίζεται με τους κεραυνούς του, με αποτέλεσμα η Σεμέλη να καεί ζωντανή. Το αγέννητο έμβρυο όμως θα σωθεί από τον θάνατο.
Ο Δίας κρύβει το έμβρυο του Διονύσου στις σάρκες του για να τον επωάσει. Ο Διόνυσος μετά την γέννησή του θα οδηγηθεί από τον Ερμή στην Ιώ, αδελφή της Σεμέλης, και θα εκπαιδευτεί εκεί μαζί με την Μύστη. Από εκεί θα σταλεί στην Λυδία για να μεγαλώσει κοντά στην Ρέα, που θα γίνει μαμή του. Η Ήρα θα τιμωρήσει την Ιώ με παραφροσύνη, η οποία έκτοτε θα περιπλανάται στα δάση του Παρνασσού μέχρι να γιατρευτεί από τον Απόλλωνα.
Η φοβερή εκδίκηση της Ήρας συνεχίζεται. Η Ινώ και τα παιδιά της, Λέαρχος και Μελικέρτης θα πέσουν θύμα του πατέρα τους, Αθάμα, ο οποίος μέσα στην παραφροσύνη τους θα τους σκοτώσει όλους. Στο μεταξύ ο Διόνυσος μεγαλώνει σε ειδυλλιακό βουκολικό περιβάλλον. Θα ερωτευθεί τον συνομήλικο σύντροφό του, τον Άμπελο.
Ο Άμπελος θα στολίσει έναν ταύρο και στην προσπάθειά του να τον ιππεύσει θα πέσει και θα τραυματιστεί θανάσιμα. Ο Διόνυσος θρηνεί τον χαμό του αγαπημένου του φίλου. Ο Έρωτας μεταμορφώνεται σε Σάτυρο και για να διασκεδάσει τον Διόνυσο του διηγείται την ιστορία του Κάλαμου και του Κάρπου. Οι Ώρες και οι τέσσερις Εποχές κάνουν επίσκεψη στον Ήλιο.
Στο παλάτι του Ήλιου οι Ώρες μελετάν τα άστρα για να εξακριβώσουν το πεπρωμένο του σταφυλιού, και αποφασίζουν ότι θα είναι αφιερωμένο στον Διόνυσο. Μεταμορφώνουν τον νεκρό Άμπελο σε σταφύλι και επινοούν την παραγωγή του οίνου. Ο χορός των Σατύρων πίνει και μεθάει.
Ο Δίας διατάζει τον Διόνυσο να κάνει εκστρατεία κατά των Ινδών για να συμπεριληφθεί στον Όλυμπο. Η Ρέα στέλνει τον Κορύβαντα Πυρρίχιο να επιστρατεύσει πολεμιστές. Ακολουθεί αναλυτική αναφορά των λαών, με την πατρίδα τους και τον αρχηγό τους.
Η Ρέα επιστρατεύει και θεούς για να πολεμήσουν στο πλευρό του Διονύσου. Η Ήρα όμως θα πάει με το μέρος των Ινδών. Ακολουθεί αναλυτική αναφορά των στρατευμάτων και των οπλισμών τους. Στην όχθη του ποταμού Αστακού γίνεται μάχη, κατά την οποία ο Διόνυσος μετατρέπει τα ύδατα του ποταμού σε κρασί, μεθώντας και εξουδετερώνοντας με αυτό τον τρόπο τους αντιπάλους του.
Οι μεθυσμένοι εχθροί κάνουν ένα σωρό παράλογα καμώματα και τελικά πέφτουν εξουθενωμένοι για ύπνο. Ο Διόνυσος διατάζει τότε να τους δέσουν όλους χειροπόδαρα. Στα άγρια δάση κοντά εκεί στον ποταμό Αστακό διαδραματίζεται και ένας άλλος αξιοπερίεργος μύθος. Είναι αυτός που μας μιλάει για τον Ύμνο που ερωτεύτηκε μια σκληρόκαρδη κόρη παρθένα κυνηγό, την Νίκαια. Η Νίκαια δεν ανταπέδιδε τον έρωτα του Ύμνου, και γιαυτό εκείνος της ζήτησε να τον σκοτώσει για να τον λυτρώσει από τον καημό που έκαιγε στην καρδιά του. Η Νίκαια τον σκότωσε με ένα βέλος. Ο Έρωτας για να την τιμωρήσει βάζει τον Διόνυσο να την υποτάξει.
Ο Διόνυσος δέχεται το βέλος του Έρωτα όταν παρακολουθεί την Νίκαια που κολυμπάει. Την ακολουθεί ερωτευμένος, και πάλι με την βοήθεια της επιρροής του κρασιού την κάνει δική του. Η Νίκαια όταν αντιλήφθηκε ότι έγινε πάει να αυτοκτονήσει.
Ο Διόνυσος δείχνει στον Βρόνγο την καλλιέργεια του σταφυλιού. Ο Ορόντης θα κάνει εκστρατεία εναντίον του Διονύσου, αλλά ο θεός θα νικήσει με την βοήθεια του θυρσού του.
Ο βασιλιάς των Ασσυρίων Στάφυλος φιλοξενεί στο παλάτι του τον Διόνυσο. Σύζυγος του Στάφυλου είναι η Μέθη, γιός του ο Βότρυς. Ο θεός θα τους κεράσει όλους κρασί και θα τους μεθύσει. Ο Στάφυλος διηγείται την μονομαχία του Δία κατά της Κάμπης.
Μετά τον αιφνίδιο θάνατο του Στάφυλου, η Μέθη και ο Βότρυς ασπάζονται την θρησκεία του Διονύσου. Διοργανώνουν επίσημη νεκρώσιμη γιορτή με διαγωνισμό τραγουδιού, μουσικής, χορού και θεάτρου. Νικητής αναδείχνεται ο Οίαγρος, πατέρας του Ορφέα, ενώ δεύτερος έρχεται ο Αθηναίος Ερεχθέας. Ο Σιληνός χάνει τα βήματα στον χορό και μεταμορφώνεται σε ποταμό.
Ενώ οι γιορτές συνεχίζουν, ο Διόνυσος βλέπει στον ύπνο του ότι πρέπει να συνεχίσει την εκστρατεία του. Ο Βάκχος συνοδευόμενος από την Μέθη και τον Βότρυ φτάνει στην Αραβία, όπου βασιλεύει ο Λυκούργος, γιος του Άρη. Η Ήρα, από την αιώνια ζήλια της εναντίον του Διονύσου θα δωρίσει στον Λυκούργο ένα μαζικό τσεκούρι που θα τον κάνει ανίκητο στη μάχη, ενώ η Ίριδα μεταμορφωμένη σε Ερμή θα συμβουλέψει τον Διόνυσο να μην εμφανιστεί με την πολεμική του στολή, αλλά βάζοντας τα γιορτινά του και με την βακχική του συνοδεία να πάει στον Λυκούργο και να τον δωρίσει κρασί. Στην μάχη που θα ακολουθήσει, οι Βάκχοι θα καταφύγουν στα γύρω βουνά, ενώ ο Διόνυσος θα ζητήσει καταφύγιο στον Νηρέα και την Τηθύα στην θάλασσα.
Ο Λυκούργος κυνηγάει την βακχική συνοδεία του Διονύσου. Η Αμβροσία μεταμορφώνεται σε τσαμπί σταφυλιού που συσπειρώνει το κοτσάνι της γύρω από τον Λυκούργο ακινητοποιώντας τον. Ο κακόμοιρος Λυκούργος παρόλο που γίνεται έρμαιο των Βάκχων, οι οποίοι τον μαστιγώνουν, αρνείται να παραδοθεί. Για καλή του τύχη έρχεται η Ήρα και τον ελευθερώνει, επεμβαίνει όμως ο Δίας και τον τιμωρεί με την απώλεια της όρασης.
Τα βακχικά στρατεύματα φτάνουν στον ποταμό Υδάσπη, όπου τα δέντρα και τα ζώα υποδέχονται τον Διόνυσο με χαρά. Οι Ινδοί βλέπουν τα θαύματα που έκανε ο Διόνυσος και μπαίνουν στον πειρασμό να παραδοθούν, αλλά η Ήρα εξαπατά τον αρχηγό τους Θουρέα. Οι Ινδοί προσπαθούν να στήσουν ενέδρα στα βακχικά στρατεύματα, αλλά μια νύμφη προειδοποιεί τον Διόνυσο για τον επικείμενο κίνδυνο. Στη μάχη, ο Οίαγρος, ο Αιακός και ο Ερεχθέας διακρίνονται.
Ο Διόνυσος και ο Αιακός μάχονται με τους Ινδούς στον ποταμό, όπου οι περισσότεροι πνίγονται. Η Ήρα ενθαρρύνει τον Υδάσπη να πνίξει τα βακχικά στρατεύματα καθώς διασχίζουν τον ποταμό. Ο βακχικός στρατός αρχίζει να διασχίζει τον Υδάσπη χρησιμοποιώντας παράξενα μέσα ναυσιπλοΐας. Ο Υδάσπης είναι αναστατωμένος επειδή τα νερά του είναι μολυσμένα με αίμα και νεκρά σώματα και επειδή τα βακχικά στρατεύματα τον διασχίζουν εύκολα. Προσπαθεί να τους πνίξει σε μια πλημμύρα. Ο Διόνυσος απαντά θυμωμένα στην απειλή και βάζει φωτιά στις όχθες του ποταμού. Η επιβίωση της βλάστησης, των ψαριών και των νυμφών του ποταμού απειλείται. Ο Υδάσπης ζητά από την Τηθύ να τον βοηθήσει.
Ο Δίας και η Ήρα καταστέλλουν την οργή των διεκδικητών. Ο Υδάσπης παραδίδεται και ο Διόνυσος τραβάει πίσω τον πυρσό του. Ο στρατός των Βακχικών ολοκληρώνει τη διάσχιση του ποταμού μόνο και μόνο για να διαπιστώσει ότι ο Δεριάδης έχει τοποθετήσει τα στρατεύματά του στην άλλη όχθη του ποταμού. Οι θεοί κατεβαίνουν από τον Όλυμπο για να σώσουν τους προστατευόμενούς τους και ο στρατός εγκαθίσταται στους κοντινούς λόφους. Ο Θουρέας λέει στον Ινδό βασιλιά Δεριάδη τι έχει συμβεί. Τα νέα της ήττας φτάνουν στον Ινδικό λαό και το ηθικό τους επιδεινώνεται. Στο δάσος, τα στρατεύματα των Βακχικών γιορτάζουν τη νίκη τους. Ο Λεύκος τραγουδά την ιστορία του διαγωνισμού ύφανσης της Αφροδίτης με την Αθηνά και την ήττα της. Βίλχελμ Φρίντριχ Γκμέλιν μετά τον Κλοντ Λορραίν, Τοπίο με τον Βάκχο στο Παλάτι των Νεκρών Στάφυλου, 1805, χαλκογραφία και γκραβούρα
Ο ποιητής επικαλείται τη Μούσα στο δεύτερο προοίμιό του, λέγοντας ότι, μιμούμενος τον Όμηρο, θα παραλείψει τα πρώτα έξι χρόνια του πολέμου. Σύγκριση των πράξεων του Διονύσου με εκείνες του Περσέα, του Μίνωα και του Ηρακλή, καταλήγοντας στο συμπέρασμα ότι ο Διόνυσος είναι καλύτερος από τους ήρωες. Επιστροφή στην κύρια αφήγηση: ο Γάγγης, ο Δεριάδης και ο ινδικός λαός φοβούνται από μια σειρά από βακχικά θαύματα. Ο Διόνυσος είναι θυμωμένος επειδή η Ήρα καθυστερεί τη νίκη του. Η Ρέα στέλνει τον Άττη να επισκεφτεί τον Διόνυσο και να του δώσει μια ασπίδα που θα τον προστατεύσει στη μάχη και υπόσχεται ότι θα κατακτήσει την πόλη των Ινδών τον έβδομο χρόνο του πολέμου. Περιγραφή της ασπίδας, καλυμμένης με αστερισμούς και στολισμένης με μια σειρά από σκηνές: ίδρυση της Θήβας, Γανυμήδης και Δίας και ο λυδικός μύθος της Τύλου.
Η Αθηνά οδηγεί τον Δεριάδη να συγκεντρώσει τους συμμάχους του. Κατάλογος Ινδικών στρατευμάτων: δεκατέσσερα τμήματα από την κοιλάδα του Ινδού και τις ανατολικές περιοχές της Μηδικής αυτοκρατορίας. Περιγραφές πλούσιες σε εθνογραφικό υλικό.
Ο Δεριάδης προτρέπει τα στρατεύματά του να επιτεθούν στον Διόνυσο κοντά στις εκβολές του Ινδού. Ο Διόνυσος τοποθετεί προσεκτικά τα τάγματά του και εκφωνεί κηρύγματα. Εν τω μεταξύ, στον Όλυμπο, ο Δίας ενθαρρύνει τον Απόλλωνα και την Αθηνά να ενωθούν με τον αδελφό τους Διόνυσο και απευθύνεται επίσης στους θεούς που υποστηρίζουν την ινδική πλευρά (Ήρα και Ήφαιστο).
Η μάχη μαίνεται. Άθλοι και θάνατοι του Φαληνέα, του Δεξιόχου και του Κλυτίου. Άθλοι του Κορύμπασου. Παράξενοι θάνατοι στη μάχη. Άθλοι των Κυκλώπων και των Κορύβαντων.
Άθλοι του εραστή του Διονύσου, Υμέναιου, ο οποίος τραυματίζεται από ένα ινδικό βέλος και θεραπεύεται από τον Διόνυσο. Άθλοι των Διονυσιακών στρατευμάτων, ιδιαίτερα του Αριστέα, των Καβείρων και των Κορύβαντων. Επίθεση των Βακχάντων, τραυματισμός από τους Ινδούς και θεραπεία από τον Διόνυσο. Η μάχη σταματά με την άφιξη της νύχτας. Η Ρέα στέλνει στον Άρη ένα απατηλό όνειρο: πρέπει να εγκαταλείψει τη μάχη επειδή ο Ήφαιστος πρόκειται να αποπλανήσει την Αφροδίτη. Ο Άρης φεύγει αμέσως.
Κατορθώματα του Μορρέα, γαμπρού του Δεριάδη. Ο Τέκταφος σκοτώνεται από τον Ευρυμέδοντα (έναν από τους Κάβειρους, παιδιά του Ηφαίστου και του Κάβειρου). Η Ήρα ενθαρρύνει τον Δεριάδη να πολεμήσει και ο Διόνυσος πρόκειται να τραπεί σε φυγή, αλλά η Αθηνά τον σταματά. Ο Διόνυσος επιστρέφει στη μάχη και σφαγιάζει τα Ινδικά στρατεύματα.
Η Ήρα πηγαίνει στην Περσεφόνη και την ξεγελάει ώστε να της δανείσει τις υπηρεσίες μιας Οργής, της Μεγάειρας, την οποία αναθέτει να εξαγριώσει τον Διόνυσο. Η Ήρα δίνει επίσης εντολή στην Ίριδα να πείσει τον Ύπνο να κάνει τον Δία να κοιμηθεί, ισχυριζόμενη ότι, ως θεός των νυχτερινών γλεντιών, ο Διόνυσος είναι ο φυσικός του εχθρός και ότι δεν πρέπει να διακινδυνεύσει να εξοργίσει την Ήρα, τη μητέρα της αγαπημένης του Πασιθέας. Η Ήρα δανείζεται τη ζώνη της Αφροδίτης, τον κέστο, για να αποπλανήσει τον Δία.
Η Ήρα γοητεύει τον Δία με τη ζώνη, κάνουν έρωτα και ενώ ο Δίας κοιμάται, η Μέγαιρα τρελαίνει τον Διόνυσο. Απουσία του Διονύσου, ο Δηριάδης και ο Μορρέας κατατροπώνουν τις Βάκχες. Ο στρατός των Βακχικών πανικοβάλλεται.
Μια Χάρη λέει στην Αφροδίτη για την τρέλα του Διονύσου και για το πώς ο Μορρέας καταδιώκει τη Βακχική Χαλκομήδη. Η Αφροδίτη στέλνει την Αγλαΐα να φέρει τον Έρωτα, ο οποίος παίζει κότταβο με τον Υμέναιο. Σε αντάλλαγμα για ένα στεφάνι που έφτιαξε ο Ήφαιστος, ο Έρωτας συμφωνεί να κάνει τον Μορρέα να ερωτευτεί τη Χαλκομήδη. Συγκλονισμένος από την ερωτική νοσταλγία, ο Μορρέας χάνει το ενδιαφέρον του για τη μάχη και καταδιώκει τη Χαλκομήδη, η οποία τον κάνει να πιστεύει ότι ανταποδίδει τα συναισθήματά του. Η ερωτική νοσταλγία του Μορρέα γίνεται πιο έντονη κατά τη διάρκεια της νύχτας. Η Χαλκομήδη φοβάται για την παρθενιά της, αλλά παρηγορείται από τη Θέτιδα, η οποία της ζητά να ξεγελάσει τον Μορρέα και της υπόσχεται ότι ένα φίδι θα προστατεύσει την παρθενιά της.
Ο Μορρέας περιπλανιέται μόνος του κατά τη διάρκεια της νύχτας και ο υπηρέτης του, ο Υσσάκος, αναγνωρίζει τα σημάδια του έρωτα και τον παρηγορεί. Αρχή μιας νέας ημέρας: Ο Μορρέας τρέφει την ελπίδα του για αγάπη, ενώ τα βακχικά στρατεύματα είναι εντελώς αποθαρρυμένα από την απουσία του Διονύσου. Ο Μόρρεος επιτίθεται στους Βάκχες και παίρνει μερικούς αιχμαλώτους ως δώρο για τον Δεριάδη, ο οποίος τους στέλνει να βασανιστούν και να σκοτωθούν με διάφορους τρόπους. Ο Χαλκομήδης παρασύρει τον Μόρρεα έξω από τη μάχη. Ο Δεριάδης διώχνει τους Βάκχες μέσα στα τείχη της πόλης.
Οι Ινδοί σκοτώνουν τους Βάκχες στην πόλη. Ο Χαλκομήδης παρασύρει τον Μόρρεα μακριά από τη μάχη, κάνοντάς τον να πιστέψει ότι είναι ερωτευμένη μαζί του. Όταν πρόκειται να τη βιάσει, το φίδι που προστατεύει την παρθενιά της του επιτίθεται. Εν τω μεταξύ, ο Ερμής αφήνει τους Βάκχες έξω από την πόλη. Ο Δίας ξυπνάει και αναγκάζει την Ήρα να θεραπεύσει την τρέλα του Διονύσου θηλάζοντάς τον (ένδειξη υιοθεσίας) και χρίζοντάς τον με αμβροσία. Ο Διόνυσος επανενώνεται με τον στρατό του.
Αντιπαράθεση φιλοδιονυσιακών και φιλοϊνδικών θεοτήτων στον Όλυμπο: Η Αθηνά νικά τον Άρη, η Ήρα νικά την Άρτεμη, ο Απόλλωνας αντιμετωπίζει τον Ποσειδώνα, αλλά ο Ερμής τους ειρηνεύει. Στη γη, ο Δεριάδης κηρύττει τα στρατεύματά του και επιτίθεται με τους ελέφαντες του. Μετά από μια σειρά μαχών και περιγραφών σφαγών, ο Δεριάδης μάχεται ένας προς έναν με τον Διόνυσο: Ο Διόνυσος του ξεφεύγει υιοθετώντας διαφορετικά σχήματα, τον φυλακίζει με τα κλαδιά ενός αμπελιού και τελικά τον απελευθερώνει. Ο Διόνυσος διατάζει τους Ραδαμάνες να ναυπηγήσουν στόλο για αυτόν. Ο Δεριάδης προεδρεύει της Ινδικής συνέλευσης, στην οποία κηρύττει τα στρατεύματά του για τη ναυμαχία. Οι δύο στρατοί υπογράφουν εκεχειρία για να θάψουν τους νεκρούς.
Ο Διόνυσος χτίζει την πυρά για τον Οφέλτη και γιορτάζει νεκρικούς αγώνες, όπως αρματοδρομία, πυγμαχία, πάλη, αγώνα δρόμου, δισκοβολία, τοξοβολία και ακοντισμό.
Δύο οιωνοί προμηνύουν τη νίκη του Διονύσου, πρώτα μια ηλιακή έκλειψη και στη συνέχεια ένας αετός (δηλαδή ο Διόνυσος) που πετάει ένα φίδι (δηλαδή ο Δεριάδης) στο ποτάμι. Το πρώτο από αυτά ερμηνεύεται από τον μάντη Ίδμωνα, το δεύτερο από τον Ερμή, ο οποίος αφηγείται εκτενώς την ιστορία του Φαέθοντα από τη γενεαλογία του μέχρι τον θάνατο και την καταστροφή του.
Η ναυμαχία ξεκινά με την άφιξη του ολοκαίνουργιου στόλου του Διονύσου. Ο Δεριάδης και ο Διόνυσος κηρύττουν τα στρατεύματά τους, και ο Αιακός και ο Ερεχθέας ζητούν βοήθεια από τους θεούς. Η αφήγηση της μάχης κυριαρχείται από περιγραφές σφαγών μέχρι που οι Ινδοί κατατροπώνονται από ένα φλεγόμενο πλοίο που στάλθηκε στη γραμμή τους. Ο Δεριάδης τρέπεται σε φυγή.
Ο Δεριάδης επιστρέφει στη μάχη και αντιμετωπίζει τον Διόνυσο, ο οποίος τον βόσκει με τον θύρσο του και τον αναγκάζει να πηδήξει στον ποταμό Υδάσπη, σηματοδοτώντας το τέλος του πολέμου. Η σύζυγος του Δεριάδη (Ορσιβόη) και οι κόρες του (Χειροβία και Πρωτονόη) τον θρηνούν. Ο Διόνυσος θάβει τους νεκρούς, γιορτάζει τη νίκη του και μοιράζει λάφυρα. Ο Μοδαίος διορίζεται κυβερνήτης της Ινδίας. Ο Διόνυσος ταξιδεύει στην Τύρο, θαυμάζει την πόλη και ακούει την ιστορία της ίδρυσής της από τον Ηρακλή.
Αυτό το βιβλίο περιγράφει τη μυθική ιστορία της πόλης Βερόης (Βηρυτός). Ο ποιητής αφηγείται την ιστορία της νύμφης Βερόης, κόρης της Αφροδίτης. Περιγράφει τη γέννησή της και την ωρίμανσή της. Η Αφροδίτη πηγαίνει στην Αρμονία για να μάθει το πεπρωμένο της Βηρυτού και προφητεύει τη μελλοντική της ευημερία στη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία υπό τον Αύγουστο.
Ο Διόνυσος και ο Ποσειδώνας ερωτεύονται και οι δύο τη Βερόη. Ο Διόνυσος την κυνηγά μέσα από τα δάση ερωτευμένος, συναντά τον Πάνα και φλερτάρει τη νύμφη με επιδείξεις των ικανοτήτων του. Ο Διόνυσος και ο Ποσειδώνας αποφασίζουν να τσακωθούν για το κορίτσι.
Ο στρατός των θαλάσσιων θεών του Ποσειδώνα και ο στρατός του Διονύσου μάχονται μεταξύ τους. Ο Δίας δίνει το χέρι της Βερόης στον Ποσειδώνα, ο οποίος παρηγορεί τον Διόνυσο.
Ο Διόνυσος φτάνει στη Θήβα και ο Πενθέας αρνείται τις τελετές του και συλλαμβάνει τον Διόνυσο. Οι Ερινύες επιτίθενται στο παλάτι του Πενθέα και η Αγαύη και οι αδερφές της τρελαίνονται.
Ο Τειρεσίας και ο Κάδμος προσπαθούν να εξευμενίσουν τον Διόνυσο, αλλά ο Πενθέας επιτίθεται στον θεό που του διηγείται την ιστορία των Τυρσηνίων πειρατών. Ο Πενθέας φυλακίζει τον Διόνυσο, αλλά ο θεός καταστρέφει το παλάτι και δραπετεύει.
Ο Διόνυσος ξεγελάει τον Πενθέα ώστε να κατασκοπεύσει τη μητέρα του και τις αδερφές της στην έξαλλη κατάσταση και σκοτώνεται από αυτούς.
Ο θίασος φτάνει στην Αθήνα και η πόλη χαίρεται. Ο Διόνυσος διδάσκει στον Ικάριο αμπελουργία, και ο αγρότης δίνει στους γείτονές του κρασί. Όταν είναι μεθυσμένοι, σκοτώνουν τον Ικάριο. Η κόρη του, Ηριγόνη, πληροφορημένη από ένα όνειρο, βρίσκει τον νεκρό πατέρα της και κρεμιέται, αλλά στη συνέχεια μετατρέπεται σε αστερισμό από τον Δία. Η Αριάδνη θρηνεί την εγκατάλειψή της από τον Θησέα και ο Διόνυσος την παντρεύεται. Ο Διόνυσος αναγκάζει τις γυναίκες του Άργους να σκοτώσουν τα παιδιά τους επειδή αρνήθηκαν τις τελετές του. Ο Περσέας υποκινείται από την Ήρα να επιτεθεί στις Βάκχες και μετατρέπει την Αριάδνη σε πέτρα, μετά την οποία οι Αργείοι δέχονται τις τελετές του Διονύσου κατόπιν αιτήματος του Ερμή.
Η Ήρα προσεύχεται στη Γαία, η οποία παρακινεί τους γιους της, τους Γίγαντες, να πολεμήσουν τον Διόνυσο και σκοτώνονται. Ο Διόνυσος παλεύει με την Παλλήνη, την κόρη του βασιλιά Σίθωνα, για να κερδίσει το χέρι της και στη συνέχεια σκοτώνει τον βασιλιά όταν αυτός κερδίζει. Ο Διόνυσος πηγαίνει στη Μικρά Ασία όπου συναντά τη νύμφη Αύρα. Η Αύρα ανταγωνίζεται την Άρτεμη σε έναν διαγωνισμό ομορφιάς, και η Άρτεμη, παρά ταύτα, κάνει τη Νέμεση να κάνει τον Διόνυσο να ερωτευτεί την Αύρα και να την κυνηγήσει. Η Αριάδνη εμφανίζεται στον Διόνυσο σε ένα όνειρο και παραπονιέται ότι την έχει ξεχάσει. Ο Διόνυσος βιάζει την Αύρα ενώ κοιμάται. Όταν ξυπνάει, τρελαίνεται και σφάζει βοσκούς και καταστρέφει ένα ιερό της Αφροδίτης. Η Άρτεμις χλευάζει την έγκυο Αύρα καθώς η Νίκαια τη βοηθά να γεννήσει τα δίδυμα, από τα οποία πήρε το όνομά της το όρος Δίδυμος. Η Αύρα προσπαθεί να κάνει ένα λιοντάρι να φάει τα παιδιά, αλλά αυτά σώζονται και εκείνη μεταμορφώνεται σε πηγή. Ένα από τα παιδιά, ο Ίακχος, δίνεται στην Αθηνά, το στέμμα της Αριάδνης γίνεται αστερισμός και ο Διόνυσος ενθρονίζεται στον Όλυμπο.
Κείμενο : Διονυσιακά, Νόννος ο Πανοπολίτης
Πηγές
Nina Aringer: Nonnos von Panopolis. Quellen und Vorbilder der Pentheusgesänge der Dionysiaka. (Diss.) Wien 2002.
Wolfgang Fauth: Eidos poikilon: zur Thematik der Metamorphose und zum Prinzip der Wandlung aus dem Gegensatz in der Dionysiaka des Nonnos von Panopolis. Hypomnemata Bd. 66. Vandenhoeck & Ruprecht, Göttingen 1981. ISBN 3-525-25162-9
Barbara Abel-Wilmanns: Der Erzählaufbau der Dionysiaka des Nonnos von Panopolis. Dissertation Univ. Bochum, Abt. f. Philologie. Europäische Hochschulschriften Reihe 15: Klassische Sprachen und Literatur Bd. 11. Lang, Frankfurt + Bern 1977. ISBN 3-261-02395-3
Maria Blumentritt / Walter Peek (Hrsg.): Lexikon zu den Dionysiaka des Nonnos. Herausgegeben von den Mitarbeitern der Abteilung Klassische Philogie der Sektion Orient- und Altertumswissenschaften an der Martin-Luther-Universität Halle-Wittenberg. Olms, Hildesheim 1975.
Joachim-Friedrich Schulze: Untersuchungen zu den erotischen Erzählungen in den Dionysiaka des Nonnos von Panopolis. Habilitationsschrift 28. Jan. 1970. Philosophische Fakultät der Universität Halle.
Werner Peek: Kritische und erklärende Beiträge zu den Dionysiaka des Nonnos. Abhandlungen der Deutschen Akademie der Wissenschaften, Klasse für Sprachen, Literatur und Kunst 1969,1. Akademie-Verlag, Berlin 1969.
Martin String: Untersuchungen zum Stil der Dionysiaka des Nonnos von Panopolis. Phil. Fakultät der Universität Hamburg vom 4. Feb. 1966.
Joachim-Friedrich Schulze: Die Erzählung von Hymnos und Nikaia in Nonnos' Dionysiaka Buch 15, 169-422. Phil. Fakultät der Universität Halle vom 29. April 1961.
Viktor Stegemann: Astrologie und Universalgeschichte. Studien und Interpretationen zu den Dionysiaka des Nonnos von Panopolis. Studien zur Geschichte des antiken Weltbildes und der griechischen Wissenschaft Bd. 9. Teubner, Leipzig 1930.
Reinhold Köhler: Über die Dionysiaka des Nonnus von Panopolis. Pfeffer, Halle 1853
Sergej Semenovič Uvarov: Nonnos von Panopolis der Dichter. Ein Beytrag zur Geschichte der griechischen Poesie. Pluchart, St. Petersburg 1842
Hellenica World - Scientific Library
Από τη ελληνική Βικιπαίδεια http://el.wikipedia.org . Όλα τα κείμενα είναι διαθέσιμα υπό την GNU Free Documentation License
